Puro palusot

Kabilang sa mga misteryo sa 2025 General Appropriations Act, na lumabas kamakailan mula sa bicameral conference committee, ay ang pagtanggal ng subsidy para sa Philippine Health Insurance Corp., ang ahensyang responsable sa pagpapatupad ng Universal Health Care (UHC) law.

Nauna nang na-target ang PhilHealth matapos tangkaing siphon ng Department of Finance ang P89.9 bilyon, na tinatawag na sobrang pondo nito, sa National Treasury.

Gagamitin sana ang pera para isaksak sa pambansang badyet ang hindi nakaprogramang pondo kung hindi nakialam ang Korte Suprema. Sa isang injunction order, hinarang ng korte ang paglilipat ng P30 bilyon.

Kasama sa pambansang badyet ng 2024 ang isang probisyon na nagpapahintulot sa DoF na isawsaw sa GAA at walisin ang tinatawag na labis na pondo mula sa mga kumpanya ng estado, kung saan nakategorya ang PhilHealth.

Lumilitaw na may sadyang pagsisikap na pahinain ang PhilHealth, na nakaipon ng P600 bilyong reserba dahil sa malaking taunang surplus nito. Bukod sa tumataas na mandatoryong kontribusyon mula sa mga kumikita ng suweldo, ang PhilHealth ay tumatanggap ng humigit-kumulang 85 porsiyento ng mga nalikom mula sa sin tax at ang singil sa mga inuming matamis.

Sa kabila ng napakaraming reserba nito, hindi sapat na nagamit ng PhilHealth ang mga pondo nito para makamit ang mga layunin ng UHC — gawing libre ang pangangalagang pangkalusugan para sa lahat ng Pilipino. Ang sitwasyong ito ay lumilikha ng perpektong pagkakataon para sa mga nagnanais na manipulahin at i-redirect ang badyet para sa mga layuning pampulitika.

Ang P74 bilyong subsidy na inalis mula sa 2025 na badyet ng PhilHealth ay kaibahan sa P80 bilyon na natanggap nito noong 2022 at P100.2 bilyon noong 2023.

Ayon sa budget watchdogs, nalulugi ang mga mahihirap sa halip na makinabang sa UHC dahil sa maling pamamalakad ng PhilHealth ng gobyerno at ng mga matataas na opisyal ng ahensya.

Ang bicam, na kadalasang tinatawag na ikatlong kamara ng Kongreso, ay binubuo ng mga miyembro ng Kamara at Senado na may malaking kapangyarihang baguhin ang badyet sa likod ng mga saradong pinto.

Ang palihim na pagpupulong na ito, kung saan lumilitaw ang ilang miyembro na halatang nanginginig na parang mula sa isang aksidente, kung saan nagaganap ang kontrobersyal na pangangalakal ng kabayo.

Ang resulta ng prosesong ito ay ang pagtanggal o pagbabawas ng mga mahahalagang bagay sa badyet na napagkasunduan sa plenaryo ng parehong kamara, habang ang ilang mga programa at probisyon ay idinagdag nang walang pampublikong talakayan o debate.

Inaasahang i-veto ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang mga huwad na insertion. Gayunpaman, ang ilan ay nakatakas sa pagsisiyasat at nakapasok sa huling badyet, na nagsisilbing muling pagkabuhay ng ipinagbabawal na pork barrel, o nakalusot.