Salpukan

Kung titingnan ang patuloy na sagutan tungkol sa arrest warrant ng International Criminal Court (ICC) para kay Senador Ronald “Bato” dela Rosa, mauuwi talaga ang debate sa salpukan sa pagitan ng international accountability at ng national sovereignty.
Isa itong kumplikadong usaping legal, at depende kung sino ang tatanungin mo—mga human rights lawyer man o mga opisyal ng gobyerno—makakakuha ka ng dalawang magkaibang interpretasyon kung ano ba talaga ang may bisa sa batas.
Sa isang banda ng argumento, itinuturo ng mga eksperto sa batas at mga tagapagtaguyod ng karapatang pantao ang timeline ng pagiging miyembro ng Pilipinas sa ICC.
Ayon sa kanila, kahit na opisyal nang kumalas ang Pilipinas sa Rome Statute noong Marso 2019, ang pag-alis na iyon ay epektibo lamang para sa mga susunod na panahon.
Sa ilalim daw kasi ng international law, nananatili ang hurisdiksyon ng ICC sa mga krimeng diumano’y nagawa habang miyembro pa nito ang isang bansa.
Mula sa pananaw na ito, hindi umano isang panghihimasok ang warrant; tinatapos lamang ng korte ang trabahong nasimulan noong nakatali pa ang Pilipinas sa kasunduan.
Ikinakatuwiran din ng mga sumusuporta sa pananaw na ito na kapag masyadong mabagal ang usad ng hustisya sa loob ng bansa para sa mga biktima, may legal at moral na tungkulin ang mga pandaigdigang korte na makialam.
On the flipside, matinding nakasandal ang mga opisyal ng gobyerno at mga constitutionalist sa soberanya ng estado at sa mga limitasyon ng lokal na batas.
Gaya ng paulit-ulit na ikinatuwiran ng mga kinatawan mula sa Malacañang at Department of Justice noon, kapag kumalas na ang isang bansa sa isang pandaigdigang kasunduan, hindi na ito obligado pang magpatupad ng mga utos mula sa nasabing lupon.
Itinuturo rin nila ang “principle of complementarity,” na nagsasabing dapat lamang makialam ang ICC kung walang kakayahan o ayaw mag-imbestiga ng mga korte ng isang bansa.
Sa pananaw umano kasi ng gobyerno, gumagana nang maayos ang mga korte sa Pilipinas at may kakayahang humawak ng mga lokal na kaso, kaya walang legal na bisa ang isang international warrant sa teritoryo ng Pilipinas nang walang malinaw na utos mula sa isang lokal na hukom.
Ang nagpapahirap pa lalo sa sitwasyong ito ay ang praktikal na realidad ng pagpapatupad nito. Walang sariling puwersa ng pulisya ang ICC; umaasa lang ito nang buo sa mga lokal na law enforcement agency para magpatupad ng pag-aresto.
Dahil dito, nalalagay sa alanganin ang mga pulis at opisyal ng hustisya sa Pilipinas—naiipit sila sa pagitan ng mga pandaigdigang balangkas ng batas at ng mga patakaran ng ating sariling Konstitusyon.
Kahit na may umiiral na international warrant sa papel, ang pagpapatupad nito sa bansa ay nangangailangan ng pagbusisi sa mga batas sa extradition, proseso ng lokal na korte, at nagbabagong direksyon sa pulitika.
Sa huli, ang debate tungkol sa warrant laban kay Dela Rosa ay higit pa sa usapin ng iisang senador.
Ipinapakita nito ang isang malalim na tensyon sa modernong pulitika: Kung paano binabalanse ng isang malayang bansa ang sarili nitong kalayaan sa ilalim ng Konstitusyon laban sa pandaigdigang pamantayan ng hustisya.
Hangga’t hindi nareresolba ng mga lokal na korte o ng malinaw na polisiya ng ehekutibo kung paano makikipag-ugnayan ang Pilipinas sa mga international tribunal matapos ang pagkalas sa kasunduan, malamang na manatili ang legal na hilahang ito bilang isa sa pinakamainit na isyu sa bansa ngayon.







