Pinangunahan ni Senate President Pro Tempore Loren Legarda ang isang big-time na 'diagnosis' o pagsusuri sa talamak na problema sa kuryente at usong-pagong na internet sa Antique at Aklan.
Sa ginanap na multi-sector briefing sa Senado noong ika-28 ng Mayo, hinarap ni Legarda ang mga bigatin sa industriya: ang Department of Energy (DOE), National Electrification Administration (NEA), National Grid Corporation of the Philippines (NGCP), DICT, mga electric coop, at mga telco provider para pigain at hingan ng solusyon.
Inurirat sa pulong ang ugat ng walang-katapusang rotating brownouts at patay-sinding signal. Ayon sa ulat, kapos ng 87 megawatts ang Panay island dahil nag-collapse o nag-forced outage ang isang malaking 150-megawatt power unit. Dagdag pa rito ang mga lumang pasilidad ng mga kooperatiba na ngayon lang kinukumpuni.
Hirit ni Legarda: “Alam natin kung paano nakakaapekto sa araw-araw ang kuryente at internet. Apektado ang mga batang nag-aaral, maliliit na negosyo, at mga turistang bumibisita... Pero dapat tiyakin na hindi biglang madadagdag sa pasanin ng mga konsumer!”
Samantala, ipinaliwanag ng DOE na kailangan pa ng karagdagang mga reserba upang maiwasan ang mga susunod na aberya sa suplay habang patuloy na tumataas ang demand. Sinabi ng DOE na kasalukuyan nitong mino-monitor ang pagbabalik sa operasyon ng planta ng kuryente na naka-forced outage at itinutulak ang mga bagong pamumuhunan sa generation, habang nangako naman ang NGCP na tatapusin ang Nabas-Caticlan-Boracay power highway pagsapit ng Agosto 2026 upang palakasin ang seguridad ng suplay para sa Aklan at Boracay.
Sa distribusyon, kinumpirma ni Legarda na bukod sa mga nagdaang rotating brownout na dulot ng kakulangan sa suplay, maraming pagkaantala sa kuryente sa Antique at Aklan ang nauugnay sa malakihang pag-upgrade at maintenance ng mga kooperatiba, kabilang ang reconductoring, pagpapalit ng mga bare wire, mga pagpapabuti sa linya, at mga upgrade sa substation.
Binigyang-diin niya na ang mga gawaing ito ay nagpapakita ng kinakailangang paghabol sa modernisasyon ng mga lumang imprastruktura ng distribusyon, ngunit dapat itong isagawa nang mahusay, may malinaw na iskedyul, at may kaunting abala sa mga kabahayan, negosyo, paaralan, at pampublikong serbisyo. Nangako ang NEA at ang mga kooperatiba na tutukuyin ang mga prayoridad na pasilidad, pabilisin ang mga upgrade, linawin ang mga pinagmumulan ng pondo at mga timeline, at makikipag-ugnayan sa ERC hinggil sa mga matagal nang nakabinbing regulatory approval na nakaaapekto sa mga kritikal na proyekto sa imprastruktura.
Sa last-mile electrification, napansin ni Legarda ang pangangailangang kilalanin ang pagkakaiba sa pagitan ng pagbibigay-kuryente sa mga natitirang kabahayan at sa pagtiyak na ang mga bagong konektadong komunidad ay makatatanggap ng maaasahang serbisyo. Idiniin niya na ang pondo para sa electrification ay dapat na katugma ng sapat na kapasidad sa generation, transmission, at distribusyon.
Sa konektibidad, binalikan ni Legarda ang kanyang suporta para sa mga site ng Free Wi-Fi for All sa 150 barangay sa Antique at hiniling sa DICT na panatilihin ang mga proyektong ito, magsagawa ng audit sa kanilang performance, at linawin ang mga lokasyon ng mga aktibong site sa Western Visayas. Nangako ang DICT na papanatilihin ang mga funded site at palalawakin ang saklaw sa mga lugar na geographically isolated at disadvantaged.
Binigyang-diin din ni Legarda ang kanyang donasyon na mga Starlink unit sa Antique, at iginiit na dapat tiyakin ng mga lokal na pamahalaan na ang mga donasyon at mga pasilidad ng konektibidad na binili ng gobyerno ay maayos na naipapamahagi, namementena, at hindi pinababayaang nakatengga.
Ang mga telecommunications provider naman, sa kanilang bahagi, ay nagpresenta ng mga nakaplanong pamumuhunan at mga teknikal na solusyon upang mapabuti ang pagiging maaasahan ng serbisyo, kabilang ang fiber expansion, network redundancy, mga fiberized tower, congestion relief, at satellite-based connectivity para sa mga malalayong lugar, habang humihiling ng mas masusing koordinasyon sa mga lokal na pamahalaan ukol sa mga permit.
“Hiningi rin natin sa ating mga lokal na pamahalaan na tulungang mapadali para sa mga telecommunications provider ang mamuhunan at magtayo sa ating mga komunidad. Dapat ay walang mga hindi kinakailangang gastos, kinakailangan, o pagkaantala. Kung mangyari man ang mga ito, hiniling ko sa mga provider na agad na ipaalam sa atin upang matulungan natin silang tugunan ang mga ito. Kasabay nito, nangako ang DICT na susuportahan ang mga serbisyo sa internet sa mga lugar na geographically isolated at disadvantaged, habang ang mga service provider naman ay nangakong patuloy na mamumuhunan sa imprastruktura at papabutihin ang kanilang mga serbisyo para sa mga pangangailangan ng Antique at Aklan,” ani Legarda.
Nagtapos si Legarda sa pamamagitan ng panawagan para sa mas masusing koordinasyon sa pagitan ng mga LGU, power utilities, telecommunications provider, at mga pambansang ahensya, na idinidiin na ang kuryente at konektibidad sa internet ay dapat na magkasamang pinaplano upang ang mga komunidad ay makatanggap ng maaasahang kuryente, gumaganang konektibidad, natapos na imprastruktura, at mas mahusay na pampublikong serbisyo. Idinagdag niya na ang mga susunod na pagpupulong ay maaaring magsangkot na sa iba pang mga lalawigan sa Isla ng Panay upang matiyak ang mas nakaayon at island-wide approach sa maaasahang kuryente at digital connectivity.
