Mahalaga ang konsultasyon sa duktor kung may karamdaman upang malaman kung paano ito magagamot at paano mapapagaling ang pasyente. Kung hindi lahat ay may kakayahang magpakonsulta dahil mahal ito. Para rin itong bigas na kung dati ay abot-kaya ang presyo, ngayon ay mataas na rin at mahirap bayaran. Limang daang piso pataas na ang halaga ng konsultasyon sa mga ordinaryong duktor at aabot ng isang libo kung espesyalista ang kokonsultahin.

Hindi lahat ng barangay health center at nagbibigay ng libreng konsultasyon dahil walang mga espesyalistya sa karamihan dito. Sa mga pampublikong ospital naman, maiging may Malasakit desk para mabawasan ang bayarin sa duktor na susuri sa pasyente.

Ngunit kakambal ng konsultasyon ang pagsusuri sa laboratoryo o diagnostic test upang matukoy ang mismong sanhi ng karamdaman. Iyan ang ginagawa ng duktor sa konsultasyon, ang gumawa ng reseta sa lab test.

Dagdag na gastos naman ito kaya sinasama na ito ng Malasakit sa mga binabawasan o dinidiskwentuhan na bayarin ng pasyente sa ospital. At dahil hindi naman lahat ay kayang magpa-lab test, marami ang hindi nalalaman ang tunay na karamdaman o estado ng kanilang kalusugan.

Isang magandang tugon dito ang libreng lab test na inalok ng pamahalaan ng Kalookan sa lahat ng kawani ng pampublikong paaralan. Tinatayang 9,000 tao ang makikinabang rito.

Kabilang sa mga lab test na libre ay ang pagsusuri sa ihi at dugo pati X-ray. Mas maigi kung marami pang lab test na maisasagawa ng libre upang malaman kung may sakit sa puso, atay, bato, baga at iba pang organ upang agad matugunan ang anumang sakit at hindi ito lumala. Maigi rin sana na may libreng test sa pag-detect ng cancer na malubhang karamdaman.

Dahil hindi naman lahat ng karamdaman ay kayang bayaran ng buo ng PhilHealth, tulad halimbawa ng pinsala sa buto o litid kung naaksidente, maiging may mga libreng paggagamot mula sa pamahalaang lokal. Dapat na gawin ito palagi ng lahat ng pamahalaang lokal dahil ito naman ay para masigurong malusog ang mga guro at iba pang kawani ng mga eskwelahan. Kung malusog ang tao, maganda ang trabaho at serbisyo publiko.